बाल श्रमविरुद्ध सिंहदरबारभित्र बालेन : साता दिनदेखि रेकी गरेर अपरेशन

लक्ष्मण गिरी

काठमाडौँ । बुधबार दिउँसो बाल श्रम विरुद्धको अपरेशनका लागि महानगरको प्रहरीसहितको टोली ४ वटा गाडी लिएर सिंहदरबार प्रवेश गर्यो । श्रम मन्त्रालयमा पुगेर उक्त टोलीले केही कानुनी प्रक्रिया पुरा गर्यो र बाल श्रम शोषण विरुद्ध सिंहदरबार भित्र छापा सुरु गर्यो। 


छापाकै क्रममा उक्त टोली उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्रालयको चमेना गृहमा पुग्यो । चमेना गृह सञ्चालकसँग महानगरको टोलीले त्यहाँ कार्यरत कर्मचारीको विवरण माग गरे । चमेनागृह सञ्चालकले उक्त विवरण टिपाए । त्यहाँ काम गर्ने एक जना मात्रै बाल श्रमिक भएको खुल्यो । 

महानगरको टोलीले सञ्चालकलाई सोधे, ‘अर्का बालक खोई ?’ क्यान्टिन सञ्चालक अक्क न बक्क भए । उनले टार्न खोजे । ‘अरु छैनन् सर ।’ 

महानगरका कर्मचारीले ढुक्कका साथ सोधे ‘५ जुन अर्थात जेठ २३ गतेको सिसिटिभी फुटेज कहाँ छ ? त्यसदिन यहाँ काम गर्ने अर्का बाल श्रमिक थिए । अहिले उनी कहाँ छन् ?’ 


चमेना गृह सञ्चालक निःशब्द र लज्जित भएर भने ‘सिसिटिभीको फुटेज मन्त्रालयको स्टोर रुममा हुन्छ ।’ महानगरले त्यसदिन चमेनामा काम  गरिरहेका बाल श्रमिकबारे स्पष्ट खुलाउन र उक्त दिनको दिउँसो १ बजेदेखि साँझ ७ बजेसम्मको सिसिटिभी फुटेज उपलब्ध गराउन निर्देशन दियो र त्यहाँ रहेका एक बाल श्रमिकलाई उद्धार गरेर आफ्नो साथमा लिएर गयो ।

देशभर बाल श्रमिक विरुद्धको अन्तराष्ट्रिय दिवस मनाइरहँदा काठमाडौँ महानगरले भने बालश्रमिक राख्ने कार्य विरुद्ध योजनाबद्ध कारबाही चलाइरहेको थियो । 

कर्मकाण्डी अनुगमन र निर्देशन भन्दा पनि योजनाबद्ध अध्ययन, स्वयंसेवकको गोप्य परिचालन र बाल श्रमिकको प्रयोग निश्चित भएको निष्कर्ष पछि महानगरले छापा हानेर बालबालिकाको उद्धार र श्रम शोषण गर्नेहरू विरुद्ध कडा कारबाही अगाडि बढाइरहेको छ । त्यसैको निशानामा बुधबार केन्द्रिय सत्ता सञ्चालनको मुख्य थलो सिंहदरबार पर्यो । 


महानगरका अनुसार सिंहदरबार भित्रका चमेना गृहमा प्रयोग गरिएका बाल श्रमिकबारे एक साता देखि गोप्य अनुसन्धान गरिएको थियो ।  बुधबार बिहानै देखि महानगरका स्वयंसेवकहरु सिंहदरबारमा रेकीका लागि खटिएका थिए । जसका कारण बुधबार चलाइएको सिंहदरबार भित्रको अपरेशन खेर जान पाएन । 

विश्व बालश्रम विरुद्धको दिवसकै दिन सिंहदरवारबाट ४ जना बालबालिकालाई महानगरले उद्धार गरेको छ । उद्धार गरिएकाहरूका १८ वर्षमुनिका २ जना बालक र २ जना बालिका रहेका छन् । उनीहरूमध्ये २ जना बालिकालाई प्रशासनिक अदालतको भवनसँगै रहेको सेन्ट्रल क्यान्टिनबाट, १ जना बालकलाई उद्योग मन्त्रालयको क्यान्टिनबाट र अर्का १ जनालाई उर्जा, जलस्रोत तथा सिँचाइ मन्त्रालयको क्यान्टिनबाट उद्धार गरिएको हो । 


उनीहरूलाई उद्धार गरेर महानगरले सुरक्षित गृहमा लगेको छ । उद्धार टोलीका संयोजक धिरज जोशीका अनुसार कानुन विपरित बालबालिकालाई श्रममा लगाउनेलाई कानुनी कारबाही गर्ने र बालबालिकाका लागि क्षतिपूर्ति भराइने महानगरले जनाएको छ । पछिल्लो एक महिना देखि महानगरले बालश्रमिक विरुद्धको गोप्य अभियान चलाइरहेको छ ।  

नागरिकताबिना प्रवेश नपाउने सिंहदरबारमै नागरिकता नभएका बालबालिकाको शोषण

सिंहदरबारभित्र प्रवेश गर्नका लागि एक सामान्य नागरिकले अनेक झमेला झेल्नुपर्छ । भित्र कोही चिनेजानेका आफन्त भए पास मगाउन लगाउनुपर्छ र आफू नागरिकता वा अन्य कुनै परिचय पत्र बोकेर भनेअनुरूपको झ्यालझ्याल चिहाउनुपर्छ । तर, त्यही सिंहदरबारभित्र श्रम शोषण गर्न नागरिकता नै नबनेका बालबालिकाको प्रयोग भएको महानगरका सचिवालय सदस्य धिरज जोशी बताउँछन् । 

‘देशकै ठूलो प्रशासनिक केन्द्र हो सिंहदरबार । यो केन्द्रको परिधिबाट भित्र छिर्न आम नागरिकले नागरिकताबिना छिर्न पाउँदैनन् । नक्कली नागरिकता देखाउँदा पनि छिर्न पाउँदैनन्, सक्कल नै देखाउनुपर्छ । भित्रबाट नै पास पठाएपछि छिर्न पाउने ठाउँमा बाल श्रम शोषण गर्न बालबालिका कसले छिरायो ?’, उनी प्रश्न गर्छन्, ‘बालबालिकाको संरक्षण गर्ने अधिकार राज्यको हो तर राज्य सिंहदरबार भित्र नै देखिएन ।  सिंहदरबारभित्रै राज्य खोई ?'


कानुनले के भन्छ ?

सिंहदरबारभित्रको अनुगमन र बालबालिका उद्धारका क्रममा महानगरको टोलीले प्रत्येक क्यान्टिन सञ्चालकरूलाई अन्त्यमा सम्झाएको एउटा लाइन छ, ‘श्रम स्वीकृति बिना कसैलाई पनि काममा लगाउन पाइँदैन र श्रम स्वीकृति दिनका लागि कामदार १८ वर्षको पुगेको हुनैपर्छ । यदि १८ वर्ष नपुगी काममा लगाएको पुष्टि भएका कारबाहीको भागेदारी हुनुपर्छ । आगामी दिनदेखि यदि त्यस्तो गल्ती नगर्नुहोला ।’ बाल श्रम शोषण गर्न नेपालको कानुनले बर्जित गरेको छ । 

त्यस्तै बालबालिकाको संरक्षण तथा बालबालिकाको अधिकारको सुनिश्चितता गर्नकै लागि काठमाडौँ महानगरले ‘बाल संरक्षण तथा बाल अधिकार सम्बन्धी कार्यविधि २०८०’ तयार पारेको छ । पछिल्लो समय काठमाडौँमा विभिन्न क्षेत्रमा बालबालिकामाथि शारीरिक तथा श्रम शोषण भइरहेको सूचना संकलन गर्दै महानगरले सोही कार्यविधिअनुरूप काम गरिरहेको महानगरका सचिवालय सदस्य धिरज जोशी बताउँछन् । महानगरले बालबालिकाको खोजीदेखि उद्धार र दीर्घकालीन व्यवस्थापन गर्न लागिएको जनाएको छ । 

उद्धार गरेर कहाँ लगिन्छ बालबालिका ?

काठमाडौँ महानगरले सिंहदरबारबाट उद्धार गरेर लगिएका बालबालिकालाई सुरुमा बालबालिका खोजतलास केन्द्रमा लगेर काउन्सिलिङ गरिने जनाएको छ । 

उक्त केन्द्रमा उनीहरूको अवस्था, उनीहरूले भोगेको श्रम शोषणको प्रकृति बुझेर सेफ हाउसमा पठाइने सचिवालय सदस्य जोशीले बताए । त्यहाँ पनि उनीहरूको काउन्सिलिङ हुने उनले बताए । सबै चेकजाँच भएपछि अन्त्यमा उनीहरूको अवस्था बुझेर मनोपरामर्शदाताले रिपोर्ट बुझाएपछि उनीहरूको सुझावअनुरूप कानुनी कारबाही गर्नुपरे गर्ने नत्र बागमती श्रम कार्यालयले कानुन अनुरूप कारबाही गर्ने र जरिवाना तिराउने बताइएको छ ।  

सम्बन्धित समाचार: 

रक्षक नै भक्षक : प्रहरीबाटै बालश्रम र यौन शोषण भोगेकी १३ वर्षीय ‘रानीवन १’ को दर्दनाक भोगाइ

प्रतिक्रिया

Sidhakura Investigation

कान्तिपुरका सञ्चालक कैलास सिरोहियाको नागरिकतामै कैफियत || Sidhakura Investigation ||

  • कान्तिपुरका सञ्चालक कैलास सिरोहियाको नागरिकतामै कैफियत || Sidhakura Investigation ||
  • वीरगंज मेयरको किर्ते प्रकरणः प्रमाण नष्ट गर्न पञ्जिकरण अधिकारीलाई ५० लाख अफर....
  • १९ वर्षदेखि सरकारी तलब खाएर राजनीति गरिरहेका एमाले केन्द्रिय सदस्य अरविन्द सिंह....
  • प्रचण्डलाई घर, घरबेटीलाई वनमा क्रसर || Sidhakura Investigation || SIDHAKURA ||
  • पराराष्ट्रविद् भेषबहादुर थापाले हडपेको २ रोपनी बढी सरकारी जग्गामा निजी बङ्गला ||....
  • सिधाकुरा फलोअप : अवैध पार्किङबाट उठेको रकम जम्मा गर्ने सहकारीमा छापा मार्दा....
  • वीरगंजका मेयर सिंहको किर्ते प्रकरण :नागरिकता दिलाइएकी युवतिको जन्मदर्तामा पनि किर्ते ||....
  • बालेनले न्यूरोडको पार्किङ हटाउनुको कारण, बिद्यासुन्दरको पालामा भएको करोडौँ भ्र *ष्टाचार ||....
  • १७ औँ गभर्नर योग्यता विवाद–१ || Maha Prasad Adhikari Qualification Dispute ||....
  • नक्कली बाबु बनेर नागरिकता दिने वीरगंजका मेयर के भन्छन् ? || SIDHAKURA....
  • EXCLUSIVE : नक्कली बाबु बनेर वीरगंजका मेयरले नै दिए नागरिकता || SIDHAKURA....
  • गणतन्त्रको दुरुपयोग, ८ बर्षमा ९ हजार अपरा धीलाई माफी || AAM MAAFI....
  • अनुसन्धानका कर्मचारी र न्यायाधीशले गराए गरिबको उठीबास || SIDHAKURA INVESTIGATION ||

The Reporter

उपचारका लागि हिँडेको परिवार, जब त्रिशुलीमै बिलाए... || SIDHAKURA ||

  • उपचारका लागि हिँडेको परिवार, जब त्रिशुलीमै बिलाए... || SIDHAKURA ||
  • कास्की पहि रो : हेर्दाहेर्दै पुरि याे कुलबहादुरको परिवार || Kaski Landslide....
  • बालेनले चिटिक्क बनाएको काठमाडौँको फुटपाथ || Improved sidewalks in Kathmandu || SIDHAKURA....
  • २ परिवारका ८ जना त्रिशुलीमा बेपत्ता भएपछि शो कमा डुब्यो मटिअर्वा र....
  • जनता बाढी पहिरोको च पेटामा, संसदमै गीती भाका हाल्दै सांसद् || Parliament....
  • नेपालको सबैभन्दा ठूलो धागो उद्योग || कसरी बन्छ धागो ? THE REPORTER....
  • सामुदायीक विद्यालयमा बालेनले गरेको कायापलट || Balen Shah | SidhaKura ||
  • भतिजको योजनामा काका र उनका साथीको... || SIDHAKURA ||
  • अमृत, पक्वान, फ्यामिली र क्वालिटी ब्राण्डको खाने तेलमा मुटुमा असर गर्ने तत्व....
  • आत्मसमिक्षामा रास्वपा ! के चाहन्छन् मुकुल ढकाल ? || RSP in self-examination....
  • मध्यरातमा उथलपुथल ! के कारण ढल्यो सरकार ? || SIDHAKURA ||
  • विदेशबाट फर्किएर नेपालमै ५० लाख कमाई, उत्कृष्ट किसानलाई सरकारको सम्मान || SIDHAKURA....
  • ला गू पदार्थले लठ्ठ चालकले हाँकेका मयुर यातायातका यात्रु बस || SIDHAKURA....
  • ‘एनबीटिसीमा लगानी गर्दा हामी ठगियौँ’ || SIDHAKURA ||
  • केटीसीकै समूहबाट नेशनल बिजनेस ट्रेड सेन्टरमा पनि ९ सय २९ जनाको ३....
  • गाँ*जाबाट के के बन्छ ? कसरी बन्छ ? || SIDHAKURA ||
  • हेटौंडा अस्पतालको ठगी धन्दा, ३३ रुपैयाँको औषधिको ४५ रुपैयाँ || Hetauda Hospital....
  • कलंकी ट्रेड सेन्टरमा १०० जनाको एक अर्ब ठगी || Kalanki Trade Center....
  • वाइवाइबारे फेसबुकमा लेख्दा उपभोक्तालाइ ५ करोडको मुद्दा | The Reporter | Wai....
  • नेपालबाट ३० वर्षअघि धर्मपुत्री भएर बेल्जियम पुगेकी एस्थरले दाजु भेटिन्, बहिनी र....
  • सेनाका हरिचन्द्र गिरीले गिनिज बुकमा कसरी राखे ५ रेकर्ड ? || SIDHAKURA....
  • राजेन्द्र लिङ्देनले जब रोष्ट्रमै च्याते बजेट पुस्तिका... || SIDHAKURA ||
  • दुर्लभ ५ विश्वरेर्कड बनाएका नेपाली सैनिक हरिचन्द्र ||5 GUINNESS WORLD RECORDS HOLDER....
  • १०० दिनमा रविले के के गरे काम ? अब के गर्दैछन् ?....
  • सांसदकै घरबाट बालेन टिमले गर्यो बालश्रमिकको उद्धार || SIDHAKURA ||

Current Affairs

यसरी खोजिदै छ सिमलटारबाट हराएको बस,....

  • यसरी खोजिदै छ सिमलटारबाट हराएको बस, पानीमुनी क्यामेराले हेरिँदै || SIDHAKURA ||
  • खेलकुद मन्त्रालयबाट विदाई हुदैं गर्दा के भन्छन् बिराजभक्त श्रेष्ठ ? || Biraj....
  • बिदाई हुँदै गर्दा शिक्षामन्त्री सुमनाले भनिन: जहाँ भएपनि शिक्षा क्षेत्रका लागि काम....
  • गृहमन्त्रीबाट बिदाई हुँदै गर्दा रवि लामिछानेले भने : निर्मला पन्तको अनुसन्धान लगभग....
  • त्रिशुलीको पहिरोमा भाग्यले बाँचेकाहरु || SIDHAKURA ||
  • त्रिशुलीमा पहिरोले यसरी खसायो २ वटा बस || SIDHAKURA ||
  • मलाई ठग प्रमाणीत गर्नुस्, जेल हाल्नुस्, मैले नै जेल उद्घाटन गरिदिएको छु....
  • जातजात भड्काएर रोटी सेक्ने काम मान्य हुँदैनः ज्ञानेन्द्र शाही || Gyanendra Shahi....
  • बोल्दाबोल्दै रोकेपछि रामहरि खतिवडालाई रविको कटाक्ष : ‘वाह ! मर्निङ् सोज द....
  • फाइल खोलेको २४ घण्टामा सरकार ढाल्नुभयो, कसरी खोल्ने फाइल ? : रवि....
  • अगाडीबाट मिलेझैँ गरी पछाडिबाट मुक्का हान्ने प्रयास नगरियोस : प्रधानमन्त्री प्रचण्ड ||....
  • संविधान संसोधन गरेर प्रत्यक्ष कार्यकारी बनाउन तयार हुनुहुन्छ ? : प्रधानमन्त्री प्रचण्ड....
  • प्रधानमन्त्री प्रचण्डको दाबी: भ्रष्टाचारका फाइल खोल्न सुर गरेपछि सरकार ढल्यो ।| SidhaKura....
  • प्रचण्डलाई राप्रपाले विश्वासको मत नदिने: Gyanendra Shahi || Raprapa || SIDHAKURA ||
  • निर्माण व्यवसायीको भुक्तानीमा अर्थको भेदभाव || Rabi Singh- Chairman, FCAN || SIDHAKURA....
  • कारबाहीपछि रवि-डिपीमाथि खनिए मुकुल || Mukul Dhakal || SIDHAKURA ||
  • रास्वपाले सबै पदबाट बर्खास्त गरेपछि डा. मुकुल ढकालको पत्रकार सम्मेलन LIVE
  • विपद व्यवस्थापनमा अहिलेको सरकारलाई असहयोग गर्न कर्मचारीलाई सर्कुलर गरियो || SIDHAKURA ||
  • मुकुल ढकाललाई महामन्त्रीबाट बर्खास्ती गरेपछि...के भन्छन् रास्वपाका नेताहरु ? | SIDHAKURA |
  • संसद्मा पूर्ण बहादुर घर्तीको गित‘खुट्टा तान्दै गर...|| SIDHAKURA ||
  • मन्त्रीपरिषद्लाई मान्छे बेच्न सिकाउने बेचैन र नेताहरुलाई कुन समितिले छानबिन गर्छ? -मनिष....
  • प्रतिनिधिसभा बैठक LIVE
  • शून्य समयमा बोल्दै जनमत पार्टीकी सांसद विनिता कुमारी सिंह | SIDHAKURA |
  • गिरिबन्धु प्रकरणबाट आत्तिएर समिकरण फेर्ने दलले माओवादीलाई नैतिकता सिकाउन मिल्दैनः माधव सापकोटा
  • प्रतिनिधिसभा बैठक LIVE