शासकीय सुधारका लागि संविधान संशोधनमा जानुपर्छ : पूर्वप्रधानमन्त्री डा बाबुराम भट्टराई

सिधाकुरा

काठमाडौँ । माओवादी विद्रोहको नेतृत्व तह हुँदै संसदीय राजनीतिमा स्थापित पूर्वप्रधानमन्त्री डा बाबुराम भट्टराई हाल नेपाल समाजवादी पार्टीका अध्यक्ष छन् । विगतमा प्रधानमन्त्री र अर्थमन्त्री हुँदा मुलुकको विकास र समृद्धिको यात्रामा केही नीतिगत र नवीनतम् प्रयासको थालनीकर्ताका रुपमा उनकाे चर्चा गरिन्छ । पछिल्ला निर्वाचनमा उनकाे दलले सीमित स्थानमा मात्रै विजय हासिल गरेपछि वैकल्पिक धारको राजनीतिलाई नयाँ शीराबाट अगाडि बढाउने कोशिसमा रहेका पूर्वप्रधानमन्त्री डा भट्टराईसँग गरेको कुराकानीको सम्पादित विवरण : 


पूर्वप्रधानमन्त्रीका हैसियतले समग्रमा मुलुकको राजनीतिक अवस्थालाई कसरी नियाल्नुभएको छ ? 

समाज परिवर्तन निरन्तर प्रक्रिया हो । हाम्रा सामाजिक संरचनाका कारण विश्वका कतिपय मुलुकका तुलनामा हामी पछि परेका छौँ । राजनीतिक परिवर्तनमा लाग्यौँ । तर राजनीतिक परिवर्तनपछि विकास निर्माण र समृद्धिको अभियान सञ्चालन हुनुपर्छ, त्यसका लागि आन्दोलनका समयमा विचारले पुग्दैन । पुराना पार्टीले यो काम गर्न सक्दैनन् । शान्ति प्रक्रियालाई निष्कर्षमा दिनुपर्ने लगायत केही सवालमा पुराना शक्तिसँग सहकार्य गर्दै अब २१औँ शताब्दी अनुकूल नयाँ विचार र सोच चाहिन्छ । विकास र समृद्धिलाई तीव्रतामा लैजानका लागि नयाँ वैकल्पिक धार चाहिन्छ । शासकीय सुधारसहित व्यापक सुधारमा हामी जानुपर्छ ।

यसका लागि त संविधान संशोधन गर्नुपर्ने हुन्छ होला नी ?

पक्कै पनि हामीले संविधानसभाकै समयमा पनि प्रत्यक्ष निर्वाचित कार्यकारी प्रणालीमा जानुपर्छ भन्ने वकालत गर्दै आएका हौँ । त्यो हुन सकेमा देशको स्थिरता र विकास सम्भव हुन्छ । संविधान जारी भएपछिका दुई निर्वाचनले पनि यही देखायो । अहिलेको प्रणालीबाट कुनै पनि दलको बहुमत आउन सक्दैन । त्यसैले प्रतिनिधिसभा र प्रदेशसभामा पूर्ण समानुपातिकका आधारमा प्रत्यक्ष (महिला–महिला, मधेसी–मधेसी, दलित–दलितबीच) निर्वाचन प्रणालीमा नगई सुखै छैन । त्यसो हुँदा व्यवस्थापिका संसद् विधि निर्माणमा लाग्छ र कार्यकारी (राष्ट्रपति वा प्रधानमन्त्री) र प्रदेशका मुख्यमन्त्रीले विज्ञहरुलाई मन्त्रीमण्डलमा समावेश गरी सहजताका साथ काम गरेर देशको विकासको गतिलाई तीव्रता दिन सक्छन् । यो विषयमा संविधान संशोधन आवश्यक छ । यसैगरी भ्रष्टाचारमाथिको नियन्त्रणका लागि जनलोकपालको गठनको व्यवस्था पनि संविधानमा राखिनुपर्छ । अहिले सङ्घीयता अपुरो खालको छ, यसमा पनि संविधान संशोधन गरी पूर्ण बनाउनुपर्छ ।

यो विचारमा बहस त भएको छ तर जनताले हरेक निर्वाचनमा पुरानै शक्तिलाई यो वा त्यो रुपमा अनुमोदन गर्दै आएका छन् । सामाजिक संरचनाले पनि हाम्रो पार्टी, हाम्रो मान्छे भन्ने प्रवृत्ति कायमै देखिन्छ, त्यस अर्थमा विज्ञताको उपस्थिति कसरी बढाउन सकिएला ?

जनतको चाहना सुख शान्ति नै हो । यसबारे हामीले जनतामा थप चेतना दिन सक्नुपर्छ । यो काम राजनीतिक नेतृत्वको हो । जनतालाई आश्वासन मात्रै दिएर चुनाव जितेर मात्रै देश र जनताको हित हुँदैन । दसौँ वर्ष सत्तामा बसेर के हुन्छ ? गर्न सक्नेले त दुई वर्षमा जनतामा परिवर्तनको अनुभूति दिन सक्नुपर्छ । त्यसैले नयाँ वैकल्पिक विचारसहितको नयाँ राजनीतिक नेतृत्व अबको आवश्यकता हो । जनताको चाहना पूरा गर्न अहिलेको तरिकाले पुग्दैन । जसरी पनि सत्तामा पुग्ने वा बस्ने र सत्ताका लागि सत्तामा रहने भन्ने भोटको राजनीति गर्ने क्रम अब अन्त्य गर्नुपर्छ । 

निर्वाचनमार्फत तपाईंको वैकल्पिक धारले किन मूलधारको रुप पाउन किन सकेन त ? कहिले कुन दलसँग तालमेल कहिले कोसँग एकताको प्रक्रियामा रहेर वैकल्पिक धार बन्छ त ?

हरेक नयाँ विचारको कार्यान्वयनका लागि समय लाग्छ । राणाशासन पनि एक सय चार वर्ष सम्म चल्यो । पञ्चायत ३० वर्ष चल्यो । ती शासन जनतामा प्रिय भएर चलेका त थिएनन् । विकल्प दिन नसकेर चलेका हुन् । त्यसैले नयाँ परिवर्तन हुन समय लाग्छ । हामी हाम्रा परिवर्तनका मुद्धा जनतामा लिएर जान्छौँ र प्रत्यक्ष कार्यकारी प्रणालीका आधारमा मुलुकलाई हाम्रै जीवनकालमा मुलुकलाई स्थिरता र समृद्धि दिन्छौँ । हामी पुरानो पार्टीसँग मिल्न जाने भनेका छैनौँ, त्यो गलत बुझाइ हो । हाम्रो नयाँ वैकल्पिक धारको अभियान रोकिँदैन । पुराना शक्तिबाट हुँदैन भन्ने निष्कर्षमा हामी स्पष्ट छौँ । त्यसकारण हामी हाम्रा मुद्दालाई लिएर जनतामा जान्छौँ, यस क्रममा जोसँग विचार मिल्छ, त्योसँग सहकार्य गछौँ ।

गण्डकी प्रदेशसभामा तपाईंका पार्टीका प्रदेशसभा सदस्य जो माओवादी केन्द्रको निर्वाचिन चिह्न प्रयोगबाट निर्वाचित हुनुभएको थियो । उहाँले मुख्यमन्त्रीलाई विश्वासको मत दिएको विषयमा माओवादी केन्द्रले ह्वीप उलङ्घन गरेको भनी कारबाही गरेको छ । यस्तो स्थिति किन आयो ?

पहिलो कुरा त प्रदेशसभा सदस्य फणिन्द्र देवकोटा हाम्रो पार्टीका सदस्य हुनुहुन्छ । उहाँले विद्यमान कानुनी अधिकारको प्रयोग गरेर संयुक्त निर्वाचन चिह्नबाट निर्वाचन जितेर आउनुभएको हो । यो कुरा निर्वाचन आयोग र प्रदेशसभामा समेत अभिलेख रहेको छ । यस विषयलाई सत्तामा रहनेहरुले आफ्नो हिसाबले व्याख्या गर्न खोजेको छन्, त्यो गलत छ । यो विधिविपरीत विकृत राजनीतिको उदाहरण भएको छ । यहाँ विधिको शासनको मजाक उडाइएको छ । यो गलत भएको छ । सम्भवतः यो विषय अन्ततः अदालतले निरुपण गर्नुपर्ने हुन सक्छ ।

आगामी आर्थिक वर्षको नेपाल सरकारको बजेटमाथि संसद्मा छलफल भइरहेको छ, तपाईं पूर्वअर्थमन्त्री समेत हुनु भएको व्यक्तित्वको नजरमा यो बजेट कस्तो देख्नु हुन्छ ?

मैले माथि पनि भनेँ कि विद्यमान संरचना र प्रबन्धमा परिवर्तन गर्नुपर्छ । उही पाराको कर्मकाण्डी बजेट प्रस्तुति र छलफलले तीव्र विकासमा जान सकिँदैन । हाम्रो अर्थतन्त्रका केही गम्भीर समस्याहरु छन्, यसलाई चिरेर जानुपर्छ । मैले अर्थमन्त्री हुँदा पनि भनेको थिएँ, हाम्रो अर्थतन्त्र कछुवा गतिले हिँडिरहेको छ, यसरी कहीँ पुगिँदैन । सर्प घस्रने तरिकाले होइन, भ्यागुताले उफ्रने तरिकामा आर्थिक विकासमा जानुपर्छ । त्यसैले दुई दशकसम्म दुई अङ्कको आर्थिक वृद्धि गराउने गरी गम्भीर नीतिगत र संरचनागत परिवर्तन नगरेसम्म कहीँ पुगिँदैन भनेको थिएँ तर ठूला दलले यसलाई नसुनेर पुरानै गतिले अघि बढ्नुभएको छ । अहिलेको तीन÷चार प्रतिशतको आर्थिक वृद्धिरको यात्राले कहीँ पुगिँदैन । त्यसैले राजनीतिक प्रणालीमा सुधारसँगै हामीले वैज्ञानिक भूमि सुधार गरेर जमीनको वर्गीकरण र सदुपयोग गर्ने गरी जानुपर्छ । यस्तै भारत र चीनको विकासबाट लाभ लिँदै ठूला ठूला उद्योग प्रविधि भित्र्याएर आपूर्ति घटाउनुपर्छ । 

म प्रधानमन्त्री हुँदा दुईपक्षीय लगानी प्रवद्र्धन र संरक्षण सम्झौता (विप्पा) भएको थियो । नेपालले भारत र चीन दुई ढुङ्गाबीचको तरुल मात्र होइन, समुद्रबीचको पुलको रुपमा काम गर्ने गरी अघि बढ्नुपर्छ भने सन् १९५० को सन्धिलगायत विषयका पुनरावलोकनका लागि प्रबुद्ध व्यक्तिहरुको समूह (इपिजी) गठन भएको थियो । यी सबैको लक्ष्य मुलुकको आर्थिक समृद्धि हो र उत्पादन वृद्धि हो । अहिलेको पैसाले पैसा खेलाउने तथा श्रम निर्यात गर्ने र वस्तु आयात गर्ने उल्टो तरिकाले उँभो लागिँदैन । हामीले उत्पादन नबढाएसम्म पेट फुलेर रोगाएको बिरामी जस्तो मात्रै हुन्छ, अर्थतन्त्रको दिगो विकास हुन सक्दैन । त्यस अर्थमा अहिलेको बजेटले समग्र मुलुकलाई तीव्र आर्थिक विकासमा लान सक्दैन भन्ने मेरो भनाइ हो ।

रासस

प्रतिक्रिया

Sidhakura Investigation

कान्तिपुरका सञ्चालक कैलास सिरोहियाको नागरिकतामै कैफियत || Sidhakura Investigation ||

  • कान्तिपुरका सञ्चालक कैलास सिरोहियाको नागरिकतामै कैफियत || Sidhakura Investigation ||
  • वीरगंज मेयरको किर्ते प्रकरणः प्रमाण नष्ट गर्न पञ्जिकरण अधिकारीलाई ५० लाख अफर....
  • १९ वर्षदेखि सरकारी तलब खाएर राजनीति गरिरहेका एमाले केन्द्रिय सदस्य अरविन्द सिंह....
  • प्रचण्डलाई घर, घरबेटीलाई वनमा क्रसर || Sidhakura Investigation || SIDHAKURA ||
  • पराराष्ट्रविद् भेषबहादुर थापाले हडपेको २ रोपनी बढी सरकारी जग्गामा निजी बङ्गला ||....
  • सिधाकुरा फलोअप : अवैध पार्किङबाट उठेको रकम जम्मा गर्ने सहकारीमा छापा मार्दा....
  • वीरगंजका मेयर सिंहको किर्ते प्रकरण :नागरिकता दिलाइएकी युवतिको जन्मदर्तामा पनि किर्ते ||....
  • बालेनले न्यूरोडको पार्किङ हटाउनुको कारण, बिद्यासुन्दरको पालामा भएको करोडौँ भ्र *ष्टाचार ||....
  • १७ औँ गभर्नर योग्यता विवाद–१ || Maha Prasad Adhikari Qualification Dispute ||....
  • नक्कली बाबु बनेर नागरिकता दिने वीरगंजका मेयर के भन्छन् ? || SIDHAKURA....
  • EXCLUSIVE : नक्कली बाबु बनेर वीरगंजका मेयरले नै दिए नागरिकता || SIDHAKURA....
  • गणतन्त्रको दुरुपयोग, ८ बर्षमा ९ हजार अपरा धीलाई माफी || AAM MAAFI....
  • अनुसन्धानका कर्मचारी र न्यायाधीशले गराए गरिबको उठीबास || SIDHAKURA INVESTIGATION ||

The Reporter

उपचारका लागि हिँडेको परिवार, जब त्रिशुलीमै बिलाए... || SIDHAKURA ||

  • उपचारका लागि हिँडेको परिवार, जब त्रिशुलीमै बिलाए... || SIDHAKURA ||
  • कास्की पहि रो : हेर्दाहेर्दै पुरि याे कुलबहादुरको परिवार || Kaski Landslide....
  • बालेनले चिटिक्क बनाएको काठमाडौँको फुटपाथ || Improved sidewalks in Kathmandu || SIDHAKURA....
  • २ परिवारका ८ जना त्रिशुलीमा बेपत्ता भएपछि शो कमा डुब्यो मटिअर्वा र....
  • जनता बाढी पहिरोको च पेटामा, संसदमै गीती भाका हाल्दै सांसद् || Parliament....
  • नेपालको सबैभन्दा ठूलो धागो उद्योग || कसरी बन्छ धागो ? THE REPORTER....
  • सामुदायीक विद्यालयमा बालेनले गरेको कायापलट || Balen Shah | SidhaKura ||
  • भतिजको योजनामा काका र उनका साथीको... || SIDHAKURA ||
  • अमृत, पक्वान, फ्यामिली र क्वालिटी ब्राण्डको खाने तेलमा मुटुमा असर गर्ने तत्व....
  • आत्मसमिक्षामा रास्वपा ! के चाहन्छन् मुकुल ढकाल ? || RSP in self-examination....
  • मध्यरातमा उथलपुथल ! के कारण ढल्यो सरकार ? || SIDHAKURA ||
  • विदेशबाट फर्किएर नेपालमै ५० लाख कमाई, उत्कृष्ट किसानलाई सरकारको सम्मान || SIDHAKURA....
  • ला गू पदार्थले लठ्ठ चालकले हाँकेका मयुर यातायातका यात्रु बस || SIDHAKURA....
  • ‘एनबीटिसीमा लगानी गर्दा हामी ठगियौँ’ || SIDHAKURA ||
  • केटीसीकै समूहबाट नेशनल बिजनेस ट्रेड सेन्टरमा पनि ९ सय २९ जनाको ३....
  • गाँ*जाबाट के के बन्छ ? कसरी बन्छ ? || SIDHAKURA ||
  • हेटौंडा अस्पतालको ठगी धन्दा, ३३ रुपैयाँको औषधिको ४५ रुपैयाँ || Hetauda Hospital....
  • कलंकी ट्रेड सेन्टरमा १०० जनाको एक अर्ब ठगी || Kalanki Trade Center....
  • वाइवाइबारे फेसबुकमा लेख्दा उपभोक्तालाइ ५ करोडको मुद्दा | The Reporter | Wai....
  • नेपालबाट ३० वर्षअघि धर्मपुत्री भएर बेल्जियम पुगेकी एस्थरले दाजु भेटिन्, बहिनी र....
  • सेनाका हरिचन्द्र गिरीले गिनिज बुकमा कसरी राखे ५ रेकर्ड ? || SIDHAKURA....
  • राजेन्द्र लिङ्देनले जब रोष्ट्रमै च्याते बजेट पुस्तिका... || SIDHAKURA ||
  • दुर्लभ ५ विश्वरेर्कड बनाएका नेपाली सैनिक हरिचन्द्र ||5 GUINNESS WORLD RECORDS HOLDER....
  • १०० दिनमा रविले के के गरे काम ? अब के गर्दैछन् ?....
  • सांसदकै घरबाट बालेन टिमले गर्यो बालश्रमिकको उद्धार || SIDHAKURA ||

Current Affairs

यसरी खोजिदै छ सिमलटारबाट हराएको बस,....

  • यसरी खोजिदै छ सिमलटारबाट हराएको बस, पानीमुनी क्यामेराले हेरिँदै || SIDHAKURA ||
  • खेलकुद मन्त्रालयबाट विदाई हुदैं गर्दा के भन्छन् बिराजभक्त श्रेष्ठ ? || Biraj....
  • बिदाई हुँदै गर्दा शिक्षामन्त्री सुमनाले भनिन: जहाँ भएपनि शिक्षा क्षेत्रका लागि काम....
  • गृहमन्त्रीबाट बिदाई हुँदै गर्दा रवि लामिछानेले भने : निर्मला पन्तको अनुसन्धान लगभग....
  • त्रिशुलीको पहिरोमा भाग्यले बाँचेकाहरु || SIDHAKURA ||
  • त्रिशुलीमा पहिरोले यसरी खसायो २ वटा बस || SIDHAKURA ||
  • मलाई ठग प्रमाणीत गर्नुस्, जेल हाल्नुस्, मैले नै जेल उद्घाटन गरिदिएको छु....
  • जातजात भड्काएर रोटी सेक्ने काम मान्य हुँदैनः ज्ञानेन्द्र शाही || Gyanendra Shahi....
  • बोल्दाबोल्दै रोकेपछि रामहरि खतिवडालाई रविको कटाक्ष : ‘वाह ! मर्निङ् सोज द....
  • फाइल खोलेको २४ घण्टामा सरकार ढाल्नुभयो, कसरी खोल्ने फाइल ? : रवि....
  • अगाडीबाट मिलेझैँ गरी पछाडिबाट मुक्का हान्ने प्रयास नगरियोस : प्रधानमन्त्री प्रचण्ड ||....
  • संविधान संसोधन गरेर प्रत्यक्ष कार्यकारी बनाउन तयार हुनुहुन्छ ? : प्रधानमन्त्री प्रचण्ड....
  • प्रधानमन्त्री प्रचण्डको दाबी: भ्रष्टाचारका फाइल खोल्न सुर गरेपछि सरकार ढल्यो ।| SidhaKura....
  • प्रचण्डलाई राप्रपाले विश्वासको मत नदिने: Gyanendra Shahi || Raprapa || SIDHAKURA ||
  • निर्माण व्यवसायीको भुक्तानीमा अर्थको भेदभाव || Rabi Singh- Chairman, FCAN || SIDHAKURA....
  • कारबाहीपछि रवि-डिपीमाथि खनिए मुकुल || Mukul Dhakal || SIDHAKURA ||
  • रास्वपाले सबै पदबाट बर्खास्त गरेपछि डा. मुकुल ढकालको पत्रकार सम्मेलन LIVE
  • विपद व्यवस्थापनमा अहिलेको सरकारलाई असहयोग गर्न कर्मचारीलाई सर्कुलर गरियो || SIDHAKURA ||
  • मुकुल ढकाललाई महामन्त्रीबाट बर्खास्ती गरेपछि...के भन्छन् रास्वपाका नेताहरु ? | SIDHAKURA |
  • संसद्मा पूर्ण बहादुर घर्तीको गित‘खुट्टा तान्दै गर...|| SIDHAKURA ||
  • मन्त्रीपरिषद्लाई मान्छे बेच्न सिकाउने बेचैन र नेताहरुलाई कुन समितिले छानबिन गर्छ? -मनिष....
  • प्रतिनिधिसभा बैठक LIVE
  • शून्य समयमा बोल्दै जनमत पार्टीकी सांसद विनिता कुमारी सिंह | SIDHAKURA |
  • गिरिबन्धु प्रकरणबाट आत्तिएर समिकरण फेर्ने दलले माओवादीलाई नैतिकता सिकाउन मिल्दैनः माधव सापकोटा
  • प्रतिनिधिसभा बैठक LIVE